Xã Hội

Giếng cổ - Trầm tích văn hóa của làng

Thứ Ba, 28/12/2021

Trên địa bàn huyện Bình Xuyên hiện còn lưu giữ nhiều giếng cổ có niên đại hàng trăm năm. Thông qua hình dáng, cấu trúc đặc trưng, sự đa dạng của những chiếc giếng cổ cho thấy lớp trầm tích văn hóa được kiến tạo, tích lũy qua nhiều thế hệ. Những chiếc giếng cổ không chỉ mang lại nguồn nước tinh khiết, quý giá cho người dân địa phương mà còn là biểu tượng quen thuộc của những làng quê Bắc Bộ xưa.

Chiếc giếng cổ ở thị trấn Bá Hiến, huyện Bình Xuyên được người dân địa phương gìn giữ cẩn thận. Ảnh: Kim Ly

Nếu ai đó cho rằng hình ảnh “cây đa - bến nước - sân đình” chỉ tồn tại trong những câu chuyện xưa ông bà ta thường kể lại thì hãy một lần tìm về tổ dân phố Thích Chung, thị trấn Bá Hiến, hỏi thăm đến cụm di tích đình, chùa Giao San để được tận mắt chứng kiến cảnh đẹp độc đáo của miền quê Bắc Bộ xưa.

Giữa thời buổi đô thị hóa diễn ra với tốc độ nhanh , làng quê Bá Hiến vẫn giữ được nét cổ xưa với hình ảnh cây đa cổ thụ nghiêng mình tỏa bóng mát trên những mái đình làng. Đặc biệt, nơi đây còn lưu giữ chiếc giếng cổ có niên đại gần 600 năm.

Giếng chùa Giao San có niên đại lâu đời nhất trong số 12 giếng cổ ở thị trấn Bá Hiến còn tồn tại cho đến ngày nay. Được biết, giếng được làm từ thời Hồng Đức Nhị Thập Nhất Niên (năm 1491), thời Hậu Lê. Cũng giống như những chiếc giếng cổ khác, giếng chùa Giao San có hình vuông do tang giếng được cấu tạo từ bốn phiến đá sa thạch hình chữ nhật màu xanh dựng đứng xếp khít với nhau bằng cách cắt vát và tạo lỗ mộng liên kết.

Tang giếng có độ sâu 5-7m. Từ đáy giếng, người ta xếp chồng những viên đá cuội lên nhau theo hình vòng tròn lên đến miệng giếng. Trên đỉnh tang giếng hình thành những đường lượn sóng được cho là dấu tích của việc dân làng mài dao kiếm để đánh quân xâm lược. Mặt trong của tang giếng có khắc những dòng chữ Hán. Cán bộ của Viện Hán Nôm đã nghiên cứu, dịch nghĩa những dòng chữ này với nội dung ghi niên đại của giếng.

Theo những tài liệu cổ ghi chép lại, Bá Hiến xưa có tên là tổng Bá Hạ, thuộc huyện Bình Lục (nay là huyện Bình Xuyên), tỉnh Vĩnh Phúc. Người dân nơi đây chủ yếu sống bằng nghề nông, song, thường gặp cảnh hạn hán, đất đai khô hạn, mất mùa.

Để có nguồn nước sinh hoạt và phục vụ tưới tiêu, nhân dân đã cùng nhau đào giếng quanh làng song không phải đào chỗ nào cũng có nước. Cả thôn chỉ có 2-3 giếng có nước, người dân phải tranh thủ lúc đêm khuya rủ nhau ra giếng gánh nước về dùng.

Bà Dương Thị Mến, tổ dân phố Thích Chung, thị trấn Bá Hiến cho biết: “Người dân trong thôn không ai biết giếng cổ có từ bao giờ, chỉ biết những chiếc giếng này đã gắn bó mật thiết với biết bao thế hệ dân làng. Mỗi lần đi làm đồng về, chúng tôi lại ngồi nghỉ bên gốc cây đa, lấy nước giếng chia nhau uống cho lại sức. Nước giếng cổ làng tôi có vị ngọt mát. Đặc biệt, những chiếc giếng cổ ở đây không bao giờ cạn nước. Mặc dù hiện nay người dân đã có nước máy để sử dụng, song, một số gia đình vẫn dùng nước giếng cổ để đun nấu hoặc tắm rửa”.

Đồng chí Dương Thị Hậu, cán bộ văn hóa-xã hội UBND thị trấn Bá Hiến cho biết: "Hiện nay, trên địa bàn thị trấn còn 12 giếng cổ nằm rải rác ở các thôn Thích Chung, Bá Hương, Quang Vinh, Thiện Chi, có niên đại xây dựng vào khoảng thời Hậu Lê -Mạc (thế kỷ XV, XVI). Trải qua những thăng trầm lịch sử, nhiều giếng cổ đã bị hư hỏng, xuống cấp, nhân dân các thôn đã cùng đóng góp kinh phí để tu sửa, phục chế lại giếng cổ theo kiểu dáng cũ.

Ngoài Bá Hiến, thị trấn Hương Canh và thị trấn Thanh Lãng cũng là những địa phương còn lưu giữ nhiều giếng cổ, song mỗi giếng lại có đặc điểm riêng về hình dáng, cấu trúc.

Nếu như giếng cổ ở thị trấn Bá Hiến có hình vuông, thì giếng cổ ở thị trấn Hương Canh lại có cấu trúc hình lục giác, giếng cổ ở thị trấn Thanh Lãng có hình tròn. Các giếng cổ ở thị trấn Hương Canh và thị trấn Thanh Lãng không ghi niên đại xây dựng, tuy nhiên, dựa vào kiểu dáng kiến trúc và kỹ thuật chế tác, các nhà nghiên cứu dự đoán những chiếc giếng này được xây dựng từ thế kỷ XVIII.

Hiện nay, trên địa bàn thị trấn Hương Canh có 9 giếng cổ, trong đó, chỉ có giếng Trong là còn giữ nguyên vẹn kiến trúc cũ. Năm 2017, giếng được tôn tạo lại từ nguồn vốn do nhân dân đóng góp. Ở thị trấn Thanh Lãng còn lưu giữ 1 giếng cổ nằm trong khuôn viên chùa Quảng Hựu.

Những chiếc giếng cổ trên địa bàn huyện Bình Xuyên chứa đựng nhiều giá trị văn hóa - lịch sử đặc sắc của dân tộc. Hiện việc bảo tồn giếng cổ được các địa phương quan tâm, gìn giữ. Nhiều giếng cổ đã được chỉnh trang, tu sửa, trở thành một phần quan trọng trong văn hóa, tín ngưỡng của làng quê Việt Nam.

Bạch Nga



TAG:
Tin tức Mới:

Ý kiến của bạn

Họ tên:
Email: