Những việc có điều kiện thi hành án còn tồn đọng hầu hết là trong trường hợp phải cưỡng chế kê biên tài sản là nhà, đất do đó việc cưỡng chế, kê biên tài sản thi hành án gặp nhiều khó khăn như người phải thi hành án đang thi hành án phạt tù tại Trại giam, ở địa phương chỉ có tài sản duy nhất là nhà đất; một số việc phải cưỡng chế là nhà đất chính quyền địa phương xin khất vì đang có nhiều đơn thư khiếu kiện chưa giải quyết xong.

Theo như quy định của Luật Thi hành án dân sự có hiệu lực thi hành năm 2009 thì quyết định cưỡng chế tài sản của người phải thi hành án phải tương xứng với nghĩa vụ tài sản của người phải thi hành án. Chính vì vậy, trong trường hợp người phải thi hành án có tài sản nhưng tài sản giá trị lại lớn hơn so với số tiền phải thi hành án mà vẫn không thể thi hành án được. Ví dụ, người phải thi hành án có tài sản duy nhất là một ngôi nhà trị giá khoảng 1 tỷ nhưng họ chỉ buộc phải thi hành án là 5.000.000 đồng nộp sung công quỹ Nhà nước. Theo quy định tại khoản 1, điều 95 của Luật Thi hành án dân sự thì: “Việc kê biên nhà ở là nơi ở duy nhất của người phải thi hành án và gia đình chỉ được thực hiện  sau khi xác định người đó không có tài sản khác hoặc có nhưng không đủ để thi hành án, trừ trường hợp người phải thi hành án đồng ý kê biên nhà ở để thi hành án”. Với quy định này, trên thực tế, chúng ta khó mà thi hành án được bởi người phải thi hành án không mấy khi đồng ý để cơ quan thi hành án kê biên, bán đấu giá tài sản của họ.

Bên cạnh đó còn có những trường hợp người phải thi hành án cố tình chây ì hoặc không có tài sản để thi hành án theo quyết định của Toà án, nhất là các trường hợp trong vụ án ma tuý; người phải thi hành án là vị thành niên đang ở chung với ông bà, cha mẹ, tài sản riêng của người thi hành án không có. Cơ quan thi hành án quyết định cưỡng chế, kê biên, người phải thi hành án liên tiếp khiếu nại việc thi hành án đến các cơ quan chức năng, cố tình kéo dài thời gian thi hành án làm ảnh hưởng đến quyền lợi, lợi ích của Nhà nước, công dân.

Ngoài ra, việc quy định người được thi hành án khi nộp đơn yêu cầu phải cung cấp thông tin về tài sản hoặc điều kiện thi hành án của người phải thi hành án. Thông tin này phải được chính quyền địa phương xác nhận. Với quy định trên, hầu hết người dân thực sự thấy khó khăn. Bởi sau một thời gian dài theo đuổi vụ kiện ở Toà án, giờ đây, họ lại phải mất công sức, thời gian, tiền bạc để đi xác minh tài sản của người phải thi hành án. Khi đã xác minh được rồi, nhờ đến chính quyền địa phương nơi bên phải thi hành án cư trú xác minh, đóng dấu cũng không dễ dàng gì. Họ thường bị đặt những câu hỏi chất vấn như: Anh (chị) ở địa phương khác sao lại biết rõ tài sản của người địa phương chúng tôi hoặc sẽ phải chờ để chính quyền nhờ cấp cơ sở xác minh lại. Mặt khác, thông tin về tài sản mà họ xác minh được tính chính xác không cao vì có những nơi cứ đóng dấu xác nhận cho xong việc còn thực tế ra sao thì họ không quan tâm nên cuối cùng thì chấp hành viên vẫn phải xác minh lại thông tin trước khi áp dụng các biện pháp kê biên, cưỡng chế.

Việc cưỡng chế, kê biên tài sản đã khó, việc định giá tài sản thi hành án cũng gặp không ít khó khăn.  Theo Luật Thi hành án dân sự thì quy định việc định giá tài sản thi hành án lại không thành lập Hội đồng định giá như trước đây mà Cơ quan thi hành án  dân sự ký hợp đồng uỷ quyền với các công ty TNHH thẩm định giá, bán đấu giá tài sản của tỉnh. Khi ký hợp đồng định giá tài sản với các công ty TNHH thì chi phí cho việc thẩm định giá cao hơn so với việc thành lập hội đồng định giá như trước đây.

Mặt khác, số lượng công việc về cưỡng chế, kê biên, thẩm định giá, bán đấu giá tài sản và cưỡng chế giao tài sản cho người mua được tài sản đấu giá ngày càng tăng song số lượng cán bộ, chấp hành viên, kiểm sát viên không tương xứng với số lượng công việc nên gặp không ít khó khăn. Luật Thi hành án dân sự đã có hiệu lực thi hành nhưng vẫn thiếu các văn bản hướng dẫn, thể chế hoá cụ thể các điều luật…

Để giải quyết việc thi hành án dân sự có điều kiện tồn đọng, VKSND các huyện, thành, thị phối hợp với Chi cục thi hành án dân sự cùng cấp  đối chiếu, tổng hợp, thống kê số việc thi hành án có điều kiện thi hành nhưng Chi cục thi hành án chậm tổ chức cưỡng chế, kê biên để đôn đốc Chi cục thi hành án dân sự cùng cấp thực hiện. Đối với những việc thi hành án khó khăn, phức tạp thì có biện pháp phối hợp liên ngành, xin ý kiến chỉ đạo của Ban chỉ đạo thi hành án dân sự cấp huyện, Cục thi hành án dân sự tỉnh để tổ chức thực hiện. Vừa qua, VKSND tỉnh và Cục THADS tỉnh đã ký kết quy chế phối hợp công tác thi hành án dân sự và kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong công tác thi hành án dân sự. Sự phối hợp thể hiện trên các mặt công tác: tiếp nhận các bản án, quyết định của Toà án; ra quyết định và thông báo thi hành án; xác minh điều kiện thi hành những bản án, quyết định có khó khăn, vướng mắc, phức tạp; cưỡng chế giao tài sản thi hành án… Kết quả, trong 3 năm (2006- 2009), VKSND tỉnh đã chỉ đạo VKSND hai cấp tập trung đôn đốc cơ quan THADS hai cấp áp dụng các biện pháp cưỡng chế, kê biên những việc có điều kiện thi hành, đã tổ chức thi hành xong 114/133 việc, thu được nhiều tỷ đồng cho Nhà nước và công dân; xác minh 29 việc/172 việc có điều kiện thi hành án, đạt 16,9%, vượt chỉ tiêu kế hoạch của VKSND Tối cao là 6,9%, đã ban hành văn bản đôn đốc Cục THADS tổ chức thực hiện. Với kết quả trên, số việc việc thi hành án còn tồn đọng giảm rõ rệt, bảo đảm các bản án của Toà án đã tuyên có hiệu lực pháp luật được thi hành nghiêm chỉnh, góp phần giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn tỉnh.

 Đức Anh